Arkeoloji Politikaları ya da Günümüze Ait Sorunların Çözümü İçin Geçmişte Kanıt Aramak

Merve Elveren ve Meriç Öner’in küratörlüğünü üstlendiği VarYok Programı Ağustos 2026’ya kadar YUNT’ta izleyiciyle buluşmaya devam ediyor.

Serinin 3 Mayıs’a kadar sürecek ikinci bölümü “VarYok: Halı Altı”, sanatçılar Metehan Özcan, Mona Mahall ve Aslı Serbest’in uzun soluklu araştırmaları üzerinden geçmiş ve geleceğe alternatif bakışlar sunuyor. 

Program kapsamında YUNT’ta Prof. Dr. Eva Şarlak moderatörlüğünde gerçekleşecek bu konuşma etkinliğinde, Prof. Dr. Mehmet Özdoğan geçmişin tekdüze görülmemesi gerektiğini ve arkeolojinin politik ve toplumsal bağlamlarda hem günümüzü hem de geleceği etkileyebileceğini vurgulayacaktır.

Etkinlik dili Türkçedir. 

Etkinlik ücretsizdir. 

“Arkeoloji Politikaları ya da Günümüze Ait Sorunların Çözümü İçin Geçmişte Kanıt Aramak”

Prof. Dr. Mehmet Özdoğan

Geçmişi tekdüze bir süreç olarak görmek genel bir yanılgıdır. Oysa geçmiş, ne kadar eskiye gidersek gidelim, günümüz kadar renklidir; çeşitlilik içerir ve sürekli olarak değişmiştir. Geçmişin görünümü de sorduğumuz soruya, neyi öğrenmek istediğimize göre değişir. Buna karşılık, zaman derinliği olan geçmişi bastırıp tek bir düzleme indirdiğinizde görmek istediğinizi görür; görmek istediğinizi destekleyecek kanıtları da rahatlıkla toplayabilirsiniz.

Bu nedenle arkeoloji, her zaman politik bir araç olarak, uluslaşma sürecinden başlayarak her türlü inancı ve kuramı destekleyen kanıtların kaynağı olmuş; yalnızca günümüzün değil, geleceğin biçimlendirilmesini de etkilemiştir. Ancak başka bir açıdan bakıldığında, geçmiş yaşanmıştır ve değiştirilemez. Görmek istediğimiz politize edilmiş geçmiş, başkalarının, özellikle de bilimin, bakış açısıyla eski yerine gelir.

Bu sergide Marija Gimbutas’ın öne çıkarılması, yukarıda değinilen “politize edilen geçmiş” bağlamında, Avrupa kültürlerinin nasıl oluştuğunu açıklayan kuramların, Avrupa Konseyi’nden Avrupa Birliği’ne geçiş sürecinde nasıl radikal bir biçimde değiştiğinin en belirgin örneklerinden biridir.

Prof. Dr. Mehmet Özdoğan

İstanbul, 1943 doğumlu olan Prof. Dr. Özdoğan, akademik yaşamını İstanbul Üniversitesi Prehistorya Anabilim Dalı’nda sürdürmüştür. Esas uzmanlık alanı, “Neolitik” olarak adlandırılan, tarım ve hayvancılığa dayalı köy yaşamının ortaya çıkışı ve başka coğrafyalara yayılım sürecinin anlaşılmasıdır. 1964 yılından bu yana, Çayönü, Yarımburgaz ve Aşağı Pınar gibi Türkiye’nin çeşitli bölgelerinde 25 kazı çalışması ve yüzey araştırması yürütmüş; halen Doğu Trakya’da Açık Hava Müzeleri ve Kültürel Miras projelerini sürdürmektedir.

Diğer ilgi alanları arasında arkeoloji tarihi, arkeoloji politikaları ve çevresel arkeoloji yer almaktadır. Özdoğan, Türkiye Bilimler Akademisi (TÜBA) asli üyeliği (2011’te istifa ederek ayrılmış), Amerika Birleşik Devletleri Bilim Akademisi (NAS) yabancı asli üyeliği, Amerika Arkeoloji Enstitüsü (AIA), Alman Arkeoloji Enstitüleri (DAI), Academia Europa, Şanghay Arkeoloji Forumu (2017–), Avrupa Bilim Kurulu (ERC) panel üyeliği (2013–2022) ve Uluslararası Prehistorya Akademisi Kurucu üyeliği (AIPP, 2022–) gibi seçkin kurumlara üyedir.

Aldığı ödüller arasında TÜBA Hizmet Ödülü (2001), Vehbi Koç Vakfı Ödülü (2008), İtalya Devlet “Cavaliere” Nişanı, Mimarlar Odası 2020 Ödülü ve Çukurova Sanat Girişimi 2022 Ödülü bulunmaktadır. Çağrılı olarak katıldığı önemli toplantılar arasında Cambridge McDonalds Lecturer (2003) ve “Cultural Leader” olarak DAVOS World Economic Forum (2016) yer almaktadır.

Arkeoloji ve kültürel miras alanında 27 kitabı ve 368 bilimsel makalesi bulunmaktadır.